ศูนย์เรียนรู้เด็กไทยแก้มใส

1. ความสำคัญของปัญหา/สถานการณ์โภชนาการ
   เนื่องจากสถานะทางสังคม บริบทแต่ละครอบครัวของนักเรียนโรงเรียนเทศบาลบ้านตูม ผู้ปกครองส่วนใหญ่ประกอบอาชีพรับจ้างรายวัน และทำงานไม่เป็นเวลา ส่งผลให้ไม่มีเวลาดูแลบุตร หลานในเรื่องสุขภาวะ และโภชนาการได้ดีเท่าที่ควร จึงส่งผลให้นักเรียนมีสุขภาพกายอ่อนแอ เจ็บป่วยง่าย ทำให้ขาดเรียนบ่อยครั้ง ซึ่งส่งผลกระทบให้มีปัญหาด้านทุพโภชนาการ เนื่องจากบริโภคอาหารที่ไม่มีประโยชน์ (Junk Food) และไม่เหมาะสมกับช่วงวัย อีกทั้งสภาวะทางด้านโภชนาการของดรงเรียนเทศบาลบ้านตูมปัจจุบันมีภาวะอ้วน ผอม สูง เตี้ย และสมส่วน โดยคิดจากจำนวนนักเรียนทั้งหมดจำนว 346 คน แบ่งเป็นชาย จำนวน 173 คน และ หญิงจำนวน 173 คนดังนี้

- เริ่มอ้วน + อ้วน คิดเป็นร้อยละ 15.90 - ผอม              คิดเป็นร้อยละ 6.07 - เตี้ย              คิดเป็นร้อยละ 7.23 - สูงสมส่วน      คิดเป็นร้อยละ 58.67                (อ้างอิงจากโปรแกรม Kiddiary)

    ดังนั้นโรงเรียนเทศบาลบ้านตูมจึงเล็งเห็นความสำคัญในการส่งเสริมในเรื่องโภชนาการตามช่วงอายุของนักเรียน โดยมีนโยบายดำเนินงานโครงการส่งเสริมสถานศึกษาขับเคลื่อนมาตรฐานอาหารและโภชนาการเพื่อสุขภาวะเด็กวัยเรียน เพื่อสร้างความตระหนักให้กับนักเรียน ผู้ปกครอง และชุมชนได้มีส่วนร่วมในการแก้ปัญหาด้านภาวะทุพโภชนาการ และส่งเสริมในเรื่องโภชนาการตามช่วงอายุของนักเรียนได้อย่างถูกต้อง จึงได้จัดกิจกรรมการเรียนรู้ แบบบูรณาการสะตรีมศึกษา ( Steam Education) ผ่านการลงมือปฏิบัติแบบ Active Learning เรียนรู้การทำอาหาร และการเรียนรู้พฤติกรรมด้านสุขภาพอย่างครบวงจร โดยใช้นวัตกรรม  “เส้นทางอาหารปลอดภัย 4 ส” 1. สะอาด คือ ความสะอาดและสดของวัตถุดิบ การปรุงอาหาร ตลอดจนภาชนะที่ใช้ในการใส่อาหาร ที่มีความสะอาดและปลอดภัยในการบริโภค 2. สมดุล คือ ความเหมาะสมของสารอาหาร (เมนูอาหารสอดคล้องกับ Thai school lunch ) ที่บริโภคได้ในปริมาณที่เหมาะสมกับวัยของนักเรียน 3. สร้างสรรค์ คือ การสร้างสรรค์เมนูอาหารด้วยตนเอง ที่สอดคคล้องเหมาะสมกับวัยของนักเรียน รวมถึงการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการกิน การดูแลสุขภาพ ตะหนักถึงความสะอาดปลอดภัยเป็นหลัก 4. สุขอนามัย คือ การบริโภคอาหารที่ถูกสุขลักษณะ ปลอดภัย 2. วัตถุประสงค์   1. เพื่อส่งเสริมความรอบรู้ด้านอาหารเพื่อสุขภาวะในโรงเรียน   2. เพื่อนำมาตรฐานระบบการจัดการอาหารและโภชนาการไปขับเคลื่อนงานของโรงเรียนในการลดปัญหาทุพโภชนาการ   3. เพื่อให้นักเรียน ครู และบุคลากรในโรงเรียนได้รับประทานอาหารที่มีคุณค่าทางโภชนาการ และมีความปลอดภัย   4. เพื่อส่งเสริมการรับประทานผัก ให้แก่นักเรียน 3. กลุ่มเป้าหมาย     ผู้บริหาร ครู บุคลากร และนักเรียนโรงเรียนเทศบาลบ้านตูม ตั้งแต่ ระดับชั้นอนุบาล 2 ถึง ระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3
วิธีการดำเนินงาน(ทำอย่างไร) 1. มีการจัดตั้งคณะทำงานภายในโรงเรียน จัดประชุมวางแผนกำหนดนโยบายกับคณะทำงาน 2. ออกแบบและจัดทำตารางการจัดกิจกรรมการเรียนรู้  นวัตกรรมเส้นทางอาหารปลอดภัย 4 ส. สำหรับการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ ของแต่ละระดับชั้น     3. ส.สะอาด จัดแบ่งกิจกรรมการจัดหา เตรียมวัตถุดิบที่ปลอดภัย จัดเตรียมสถานที่ีในการประกอบอาหาร ให้กับนักเรียนในแต่ละระดับชั้น บอกคุณประโยชน์ของวัตถุดิบ เช่น เนื้อสัตว์ ไข่ไก่ ผัก ผลไม้แต่ละชนิด โดยการบูรณาการเข้ากับ วิชาต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง ลงมือปฏิบัติจริง และจัดเวรประจำวัน ลงมาดูแลเตรียมในหารประกอบอาหาร     4. สม.สมดุล นักเรียนแต่ละชั้นตั้งแต่อนุบาลถึงชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 และครูประจำชั้น ช่วยกัน วางแผนคิดเมนูอาหารกลางวันของนักเรียน และลงมือปฏิบัติ  ภายในงบประมาณที่มี ล่วงหน้า 1 สัปดาห์ หมุนเวียนไป (เมนูอาหารสอดคล้องกับ Thai school lunch ) โดยนำผลผลิตที่นักเรียนปลูก มาใช้ในการประกอบอาหาร เพื่อให้นักเรียนรู้สึกภาคภูมิใจและมีความสุขเมื่อได้กินผลผลิตที่ตนปลูกขึ้นด้วยตนเอง  และเรียนรู้ในการเลือกซื้อวัตถุดิบที่ตลาด ซึ่งไม่มีในโรงเรียน และเรียนรู้เกี่ยวกับปริมาณสารอาหารที่มีความเหมาะสมกับช่วงวัยของนักเรียน           5. ส. สร้างสรรค์ คือการสร้างสรรค์เมนูอาหาร การเลือกอาหารที่มีประโยชน์ ตามหลักโภชนาการ ครบ 5 หมู่      ได้แก่ คาร์โบไฮเดรต โปรตีน วิตามิน เกลือแร่ และไขมัน (อ้างอิงจาก Thai school lunch) การดูแลสุขภาพ และ        ตะหนักถึงความสะอาดปลอดภัยเป็นหลัก รวมถึงถอดบทเรียนตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง และการวิเคราะห์กระดานโภชนาการ เพื่อรู้คุณค่าและประโยชน์ของอาหารที่บริโภค 6. ส. สุขอนามัย นักเรียนเรียนรู้ในการนำวัตถุดิบที่เกิดจากแหล่งเรียนรู้ในโรงเรียน และวัตถุดิบที่หาซื้อในท้องตลาด โดยคำนึงถึงความสด สะอาด ปลอดภัยและถูกหลักอนามัย

ก่อนใช้ นวัตกรรมเส้นทางอาหารปลอดภัย 4 ส.     1. นักเรียนทานอาหารไม่หมด ไม่ค่อยทานผัก เลือกทานเฉพาะในสิ่งที่ตนชอบ ทำให้มีเศษอาหารเหลือเยอะ
    2.  นักเรียนขาดความมั่นใจ ไม่มีทักษะในการใช้เครื่องมือ อุปกรณ์ที่ถูกต้องปลอดภัย
    3.  นักเรียนขาดทักษะกระบวนการคิด ในการแก้ปัญหา ขาดวินัยในการทำงาน
    4.  นักเรียนขาดความรู้ในเรื่องของโภชนาการอาหารหลัก 5 หมู่
    5.  นักเรียนไม่มีทักษะในการสื่อสาร การนำเสนอ และมีทักษะการใช้เทคโนโลยีน้อย
    6.  นักเรียนรับประทานอาหารโดยไม่คำนึงถึงคุณค่าทางโภชนาการ

หลังใช้ นวัตกรรมเส้นทางอาหารปลอดภัย 4 ส.           ผลการดำเนินงานมีการเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้น 1. นักเรียนมีส่วนร่วมในการ คิด การจัดกระบวนการเรียนรู้ และลงมือปฏิบัติในการประกอบอาหาร 2. รู้จักเลือกวัตถุดิบที่ดีมีคุณภาพ ภายใต้งบประมาณโครงการอาหารกลางวัน รายหัว 22 บาท สามารถจัดสรรได้อย่างลงตัว 3. นักเรียนมีความตระหนักในเรื่องของความสะอาดปลอดภัยในการปฏิบัติทุกขั้นตอน เช่นการล้างมือ สวมใส่ถุงมือ มีความระมัดระวังในการใช้อุปกรณ์เครื่องครัว ตลอดจนการล้างทำความสะอาดจัดเก็บอุปกรณ์ 4. นักเรียนสามารถบอกสารอาหารที่ได้รับจากเมนูอาหารในแต่ละวัน และสามารถเชื่อมโยงองค์ความรู้สู่อาหารหลัก 5 หมู่ 5. นักเรียนมีความสุข เกิดความความภาคภูมิใจจากการทำอาหารให้ตนเอง และผู้อื่นทั้งโรงเรียนได้รับประทาน     6. นักเรียนมีความรับผิดชอบร่วมกัน มีวินัยในการทำงาน และการแบ่งหน้าที่ความรับผิดชอบ     7. นักเรียนมีทักษะการคิดการแก้ปัญหาและการนำความรู้ไปประยุกต์ใช้     8. นักเรียนมีทักษะการสื่อสาร การนำเสนอ และการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศ 9. นักเรียนนำความรู้ที่ได้ไปประยุกต์ในชีวิตประจำวัน สามารถทำอาหารให้กับครอบครัวทานได้
10. เกิดเสียงสะท้อนจากผู้ปกครอง มีความภาคภูมิใจในตัวนักเรียนและชื่นชอบกิจกรรมพัฒนาทักษะชีวิตที่ทางโรงเรียนจัดขึ้น 

1. แผนการดำเนินงานในอนาคต

   1.  จัดทำโปรแกรมอาหารสำหรับนักเรียนที่มีปัญหาภาวะทุพโภชนาการ ให้นักเรียนกลุ่มเป้าหมายร่วมดำเนินงานเป็นแกนนำด้านสุขภาพและโภชนาการอาหารปลอดภัย โดยจัด โปรแกรมอาหารสำหรับนักเรียนที่มีภาวะทุพโภชนาการ ในมื้อกลางวันที่โรงเรียน และสำหรับอาหารมื้อเย็น เมื่ออยู่บ้านโดยผู้ปกครองสามารถเลือกจัดอาหารตามเมนูแนะนำที่โ่รงเรียนจัดเมนูตามวัตถุดิบที่มีในท้องถิ่น

2. ให้ความรู้กับผู้ปกครองเกี่ยวกับภาวะโภชนาการ ที่เหมาะสมในแต่ละช่วงวัยของนักเรียน

สรุปผลการดำเนินงาน โครงการส่งเสริมสถานศึกษาขับเคลื่อนมาตรฐานอาหารและโภชนาการเพื่อสุขภาวะเด็กวัยเรียน โรงเรียนเทศบาลบ้านตูม อำเภอเมืองขอนแก่น จังหวัดขอนแก่น สังกัดสำนักการศึกษา เทศบาลนครขอนแก่น

จุดประสงค์ เกณฑ์การตัดสินความสำเร็จ ผลการดำเนินงาน สรุปผล 1. ส่งเสริมความรอบรู้ด้านอาหารเพื่อสุขภาวะในโรงเรียน ร้อยละ 80 ของการส่งเสริมความรอบรู้ด้านอาหารเพื่อสุขภาวะในโรงเรียน ร้อยละ 92.5 ของการส่งเสริมความรอบรู้ด้านอาหารเพื่อสุขภาวะในโรงเรียน บรรลุวัตถุประสงค์ 2. นำมาตรฐานระบบการจัดการอาหารและโภชนาการไปขับเคลื่อนงานของโรงเรียนในการลดปัญหาทุพโภชนาการ ร้อยละ 80 ของการนำมาตรฐานระบบการจัดการอาหารและโภชนาการไปขับเคลื่อนงานของโรงเรียนในการลดปัญหาทุพโภชนาการ ร้อยละ 95 ของการนำมาตรฐานระบบการจัดการอาหารและโภชนาการไปขับเคลื่อนงานของโรงเรียนในการลดปัญหาทุพโภชนาการ บรรลุวัตถุประสงค์ 3. นำมาตรฐานฯ ไปขับเคลื่อนงานลดความเสี่ยงจากโรคอาหารเป็นพิษ และโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) ร้อยละ 80 ของการนำมาตรฐานฯ ไปขับเคลื่อนงานลดความเสี่ยงจากโรคอาหารเป็นพิษ และโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) ร้อยละ 87.5 ของการนำมาตรฐานฯ ไปขับเคลื่อนงานลดความเสี่ยงจากโรคอาหารเป็นพิษ และโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) บรรลุวัตถุประสงค์ 4. พัฒนากระบวนการทำงานด้วยระบบ self-care ของโรงเรียน ชุมชน ท้องถิ่นหรือสถาบันอุดมศึกษาในจังหวัด ร้อยละ 80 ของการพัฒนากระบวนการทำงานด้วยระบบ self-care ของโรงเรียน ชุมชน ท้องถิ่นหรือสถาบันอุดมศึกษาในจังหวัด ร้อยละ 95 ของการพัฒนากระบวนการทำงานด้วยระบบ self-care ของโรงเรียน ชุมชน ท้องถิ่นหรือสถาบันอุดมศึกษาในจังหวัด บรรลุวัตถุประสงค์